سکته قلبی چیست؟ 4 علائم سکته قلبی و معرفی بهترین مراکز درمان

آخرین به‌روزرسانی در 2026-02-10 توسط دکتر لیلا نجم افشار متخصص قلب و عروق – نظام پزشکی 105716

سکته قلبی یکی از شایع ترین و خطرناک ترین بیماری های قلبی است که هر لحظه میتواند جان انسان را تهدید کند. تصور کنید در حالی که مشغول کار روزمره یا حتی خواب هستید، ناگهان جریان خون به قلب شما کاهش یابد و عضله حیاتی قلب آسیب ببیند. سکته قلبی نه تنها یک اتفاق ناگهانی است، بلکه اغلب با علائم خفیف یا حتی خاموش شروع میشود و همین باعث میشود بسیاری از افراد آن را نادیده بگیرند. شناخت علائم، عوامل خطر و روش های پیشگیری، کلید نجات جان شماست؛ زیرا هر دقیقه تاخیر در تشخیص و درمان میتواند تفاوت بین زندگی و مرگ را رقم بزند.

علائم سکته قلبی

تشخیص سریع علائم سکته قلبی میتواند جان بیمار را نجات دهد. علائم بسته به شدت سکته، جنسیت و شرایط فرد متفاوت است و گاهی خفیف و نادیده گرفتنی هستند.

علائم شایع در مردان

در مردان، سکته قلبی اغلب با علائم کلاسیک ظاهر میشود که شامل موارد زیر است:

• درد یا فشار در قفسه سینه: احساس فشار، سوزش یا سنگینی در وسط قفسه سینه که ممکن است چند دقیقه تا چند ساعت ادامه داشته باشد.
• تنگی نفس: دشواری در تنفس حتی هنگام استراحت یا فعالیت سبک.
• عرق سرد و تهوع: تعریق ناگهانی و تهوع بدون دلیل مشخص، که نشانه پاسخ بدن به کاهش جریان خون قلب است.
• درد در بازو، گردن، فک یا پشت: این درد ها ممکن است به شکل تیر کشیدن یا فشار منتشر شوند و گاهی با درد قفسه سینه همراه هستند.

تشخیص سریع این علائم و تماس فوری با اورژانس حیاتی است، زیرا درمان زودهنگام میتواند از آسیب جدی به قلب جلوگیری کند.

علائم سکته قلبی خفیف در زنان

در زنان، سکته قلبی ممکن است علائم متفاوت و خفیف تر داشته باشد و اغلب نادیده گرفته میشود:

• خستگی شدید و غیرمعمول: احساس ضعف یا فرسودگی ناگهانی حتی بدون فعالیت فیزیکی.
• درد خفیف قفسه سینه: فشار یا ناراحتی جزئی که ممکن است با درد شانه یا پشت همراه شود.
• تهوع یا استفراغ: بدون علت گوارشی مشخص، به دلیل کاهش جریان خون قلب.
• تنگی نفس: مشکل در نفس کشیدن که ممکن است حتی در هنگام استراحت رخ دهد.

این نوع علائم به ویژه در سکته های خفیف و خاموش اهمیت دارند، زیرا تشخیص دیرهنگام میتواند خطرناک باشد.

علائم سکته قلبی قبل از وقوع

گاهی قلب هشدارهایی قبل از سکته کامل ارسال میکند:

• ناراحتی یا فشار خفیف قفسه سینه: ممکن است چند روز یا هفته قبل از سکته ظاهر شود.
• تنگی نفس هنگام فعالیت: احساس نفس تنگی یا خستگی زودرس در حین کارهای روزمره.
• اضطراب ناگهانی: افزایش غیرعادی ضربان قلب و اضطراب بدون دلیل مشخص.
• خستگی غیرمعمول: ضعف و فرسودگی که با استراحت رفع نمیشود.

تشخیص این علائم میتواند به پیشگیری از سکته کامل کمک کند و باید جدی گرفته شود.

علائم سکته قلبی چقدر طول میکشد

علائم سکته قلبی معمولا چند دقیقه تا چند ساعت ادامه دارند و بسته به شدت سکته، ممکن است کوتاه یا طولانی تر باشند. در سکته های شدید، علائم میتوانند پایدار بوده و مدت بیشتری فرد را درگیر کنند. بنابراین هرگونه درد، فشار یا ناراحتی در قفسه سینه که بیشتر از چند دقیقه طول کشید، حتی اگر خفیف باشد، باید به عنوان یک وضعیت اورژانسی در نظر گرفته شده و فورا تحت بررسی پزشکی قرار گیرد تا از آسیب جدی به قلب جلوگیری شود.

بهترین مراکز درمان سکته قلبی

کلینیک چندتخصصی ویستان با دو شعبه فعال در تهران، واقع در مرزداران و سعادت آباد، یکی از مراکز معتبر در ارائه خدمات تخصصی قلب و عروق محسوب میشود. این مرکز با بهره گیری از تجهیزات پیشرفته و تیمی از پزشکان متخصص، خدمات جامع تشخیص، درمان و پیشگیری از بیماری های قلبی را ارائه میدهد. خدمات تخصصی قلب و عروق در مرکز ویستان عبارتند از:

• نوار قلب (ECG): ثبت فعالیت الکتریکی قلب برای تشخیص مشکلات ریتمی و سایر اختلالات قلبی
• تست ورزش: ارزیابی عملکرد قلب در حین فعالیت بدنی برای تشخیص بیماری های عروق کرونر
• اکوکاردیوگرافی (Echocardiography): تصویربرداری از ساختار و عملکرد قلب با استفاده از امواج صوتی
• پایش فشار خون 24 ساعته: اندازه گیری فشار خون در طول شبانه روز برای تشخیص فشار خون مخفی و ناپایدار
• ام آر آی قلب یا ام آر آی کاردیاک (Cardiac MRI): یک فناوری تصویربرداری پیشرفته و غیرتهاجمی برای ارزیابی ساختار و عملکرد قلب

این خدمات با نظارت پزشکان متخصص و استفاده از تکنولوژی های روز دنیا، به تشخیص دقیق و درمان موثر بیماری های قلبی کمک میکنند. در کلینیک ویستان، تیمی از پزشکان مجرب و دارای تخصص بالا در زمینه قلب و عروق فعالیت میکنند.

پزشکان کلینیک چندتخصصی ویستان با تجربه در درمان انواع سکته های قلبی، آنژیوپلاستی و مدیریت بیماری های مزمن قلبی، کیفیت درمان و مراقبت بیماران را تضمین میکنند. برای رزرو نوبت و دریافت مشاوره تخصصی قلب و عروق، میتوانید با شماره تماس 02182802239 یا وب سایت رسمی کلینیک ویستان ارتباط برقرار کنید.

انواع سکته قلبی

سکته قلبی به آسیب ناگهانی عضله قلب به دلیل کاهش یا توقف جریان خون گفته میشود. شدت و نوع سکته میتواند متفاوت باشد و بسته به میزان انسداد رگ ها، علائم و پیامدهای آن متفاوت است. معمولا سکته ها به پنج نوع اصلی تقسیم میشوند:

سکته قلبی خفیف

سکته قلبی خفیف زمانی رخ میدهد که جریان خون به قلب تا حدی کاهش یابد و تنها آسیب جزئی به عضله قلب وارد شود. علائم معمولا خفیف، گذرا و قابل نادیده گرفتن هستند و ممکن است به صورت فشار یا ناراحتی کوتاه مدت در قفسه سینه، خستگی غیرمعمول یا تنگی نفس خفیف ظاهر شوند. تشخیص به موقع با نوار قلب (ECG)، اکو قلب و آزمایش خون برای نشانگرهای قلبی امکان پذیر است و درمان سریع میتواند از آسیب بیشتر جلوگیری کند.

سکته قلبی گذرا

سکته قلبی گذرا یا حمله ایسکمیک گذرا (Transient Ischemic Attack) زمانی رخ میدهد که جریان خون به قلب برای مدت کوتاهی محدود شود. علائم شامل ناراحتی یا فشار کوتاه مدت در قفسه سینه، تنگی نفس و سرگیجه هستند و معمولا پس از چند دقیقه تا چند ساعت برطرف میشوند. این سکته ها هرچند کوتاه مدت هستند، اما هشداری جدی برای سکته کامل در آینده به شمار میروند و نیاز به بررسی پزشکی فوری دارند.

سکته قلبی خاموش

سکته قلبی خاموش نوعی سکته است که بدون علائم واضح رخ میدهد. بیماران ممکن است تنها احساس خستگی، ضعف یا ناراحتی جزئی در قفسه سینه داشته باشند. به همین دلیل، بسیاری از افراد حتی متوجه سکته خود نمیشوند تا در معاینه قلبی یا با تست های تشخیصی مثل نوار قلب، اکوکاردیوگرافی و آزمایش خون برای نشانگرهای قلبی مشخص شود.

سکته قلبی در خواب

این نوع سکته معمولا به صورت ناگهانی در حین خواب رخ میدهد و فرد بدون هشدار قبلی دچار درد قفسه سینه، تنگی نفس یا بیدار شدن ناگهانی میشود. این سکته اغلب در افراد دارای مشکلات قلبی قبلی، فشار خون بالا یا انسداد رگ های قلبی شایع تر است. انواع تست ها برای تشخیص سکته قلبی در خواب:

• هولتر ECG (Holter Monitor): ثبت ضربان قلب به مدت 24 تا 48 ساعت برای تشخیص مشکلات غیرمنتظره
• اکو قلب در حالت شبانه: بررسی عملکرد قلب در شرایط استراحت و خواب
• تست استرس قلبی: بررسی واکنش قلب به فشار و فعالیت، در مواردی که سکته های خواب مشکوک هستند

سکته قلبی در جوانان

هرچند کمتر شایع است، اما فشار خون بالا، کلسترول بالا، سبک زندگی ناسالم، چاقی، استرس مزمن و عوامل ژنتیکی میتوانند منجر به سکته قلبی حتی در سنین جوانی شوند. این نوع سکته اغلب ناگهانی است و نیاز به تشخیص سریع و درمان فوری دارد تا از آسیب جدی قلب جلوگیری شود.

عوامل خطر و دلایل سکته قلبی

شناخت عوامل خطر سکته قلبی به پیشگیری و تشخیص به موقع کمک میکند. این عوامل میتوانند فرد را در معرض آسیب قلبی جدی قرار دهند و در بسیاری از موارد قابل کنترل هستند.

فشار خون بالا

فشار خون بالا یا هایپرتنشن باعث ایجاد فشار اضافی روی رگ ها و دیواره قلب میشود. این فشار مداوم میتواند باعث آسیب به رگ های خونی، ضخیم شدن دیواره قلب و افزایش خطر انسداد عروق شود. افرادی که فشار خون بالا دارند، نسبت به افراد با فشار طبیعی، احتمال سکته قلبی بیشتری دارند. کنترل منظم فشار خون، مصرف داروهای تجویزی و تغییر سبک زندگی میتواند خطر سکته را کاهش دهد.

کلسترول و چربی خون از دلایل سکته قلبی

افزایش کلسترول بد (LDL) و کاهش کلسترول خوب (HDL) باعث تشکیل پلاک در عروق قلبی میشود و جریان خون به عضله قلب را محدود میکند. تجمع این پلاک ها میتواند منجر به انسداد ناگهانی رگ و سکته قلبی شود. رژیم غذایی سالم، ورزش منظم و در صورت نیاز داروهای کاهش دهنده کلسترول، از روش های پیشگیری موثر هستند.

سبک زندگی ناسالم

عادات ناسالم مانند سیگار کشیدن، مصرف الکل، رژیم غذایی پرچرب و کم تحرکی یکی از مهم ترین عوامل افزایش خطر سکته قلبی هستند. این سبک زندگی باعث افزایش فشار خون، بالا رفتن کلسترول و ایجاد التهاب در رگ ها میشود. ترک سیگار، کاهش مصرف الکل، فعالیت بدنی منظم و تغذیه سالم میتوانند نقش کلیدی در کاهش ریسک سکته داشته باشند.

سابقه خانوادگی از دلایل سکته قلبی

ژنتیک و سابقه خانوادگی نیز نقش مهمی در بروز سکته قلبی دارد. افرادی که والدین یا بستگان نزدیک آنها در سنین پایین دچار سکته قلبی شده اند، در معرض خطر بالاتری هستند. بررسی های منظم قلبی، کنترل عوامل خطر و مشاوره با پزشک میتواند تا حد زیادی از بروز سکته جلوگیری کند.

تفاوت سکته قلبی و حمله قلبی

حمله قلبی زمانی رخ میدهد که یکی از رگ های قلب به طور کامل یا جزئی مسدود شود و جریان خون به عضله قلب محدود شود. این انسداد باعث آسیب به عضله قلب و ایجاد درد یا ناراحتی شدید در قفسه سینه میشود.

سکته قلبی به آسیب ناگهانی و جدی عضله قلب گفته میشود که ناشی از کاهش یا توقف جریان خون به قلب است. سکته قلبی میتواند علائم شدید یا خفیف داشته باشد و حتی در برخی موارد خاموش باشد، اما همیشه نیاز فوری به درمان دارد.

مورد	حمله قلبی	سکته قلبی	توضیحات اضافی
ماهیت	انسداد کامل یا جزئی رگ قلب و آسیب عضله قلب	آسیب ناگهانی و جدی عضله قلب به دلیل کاهش یا توقف جریان خون	هر دو ناشی از مشکل در جریان خون قلب هستند اما شدت و پیامدها ممکن است متفاوت باشد
علائم	درد یا فشار در قفسه سینه، تنگی نفس، عرق سرد، درد در بازو یا فک	مشابه حمله قلبی، ممکن است با علائم خفیف یا خاموش نیز بروز کند	سکته قلبی گاهی علائم کمتری دارد و حتی ممکن است خاموش باشد
مدت زمان	معمولاً کوتاه‌تر و با درمان سریع برگشت‌پذیر	ممکن است طولانی‌تر و آسیب بلندمدت ایجاد کند	سکته قلبی می‌تواند عوارض طولانی‌مدت قلبی ایجاد کند، بنابراین درمان سریع حیاتی است
درمان	نیاز فوری به باز کردن رگ مسدود (دارو یا آنژیوپلاستی)	درمان اورژانسی و بلندمدت شامل دارو، بازتوانی و تغییر سبک زندگی	هر دو وضعیت اورژانسی هستند، اما سکته قلبی ممکن است نیاز به پیگیری بلندمدت داشته باشد

درمان سکته قلبی

درمان سکته قلبی به سرعت و شدت آسیب قلب بستگی دارد. هر دقیقه تاخیر در درمان میتواند باعث آسیب جدی یا حتی مرگ شود. روش های درمانی شامل اقدامات اورژانسی، دارویی، خانگی و مکمل های طبیعی هستند که در کنار مراقبت پزشکی به بهبود بیمار کمک میکنند.

درمان اورژانسی

در سکته قلبی اورژانسی، هدف اصلی بازگرداندن سریع جریان خون به عضله قلب است تا از آسیب شدید جلوگیری شود. این کار معمولا با استفاده از:

• داروهای ضد انعقاد و ضد پلاکت: برای جلوگیری از لخته شدن خون و باز شدن رگ های مسدود
• آنژیوپلاستی (PCI): قرار دادن استنت برای باز کردن رگ مسدود و بهبود جریان خون

درمان سریع اورژانسی میتواند جان بیمار را نجات دهد و احتمال آسیب بلندمدت قلب را کاهش دهد. هرگونه تاخیر حتی چند دقیقه ای میتواند پیامدهای جدی داشته باشد.

درمان دارویی

پس از مرحله اورژانسی، پزشک داروهایی تجویز میکند تا خطر سکته مجدد کاهش یابد و قلب عملکرد بهتری داشته باشد:

• بتابلوکرها: کاهش فشار خون و ضربان قلب، کاهش فشار روی قلب
• نیتروگلیسیرین: باز کردن عروق و کاهش فشار قفسه سینه
• داروهای ضد پلاکت: جلوگیری از لخته شدن خون و انسداد رگ ها

این داروها باید تحت نظر پزشک مصرف شوند و قطع خودسرانه آنها میتواند خطرناک باشد.

درمان خانگی در شرایط غیر اورژانسی

در کنار درمان پزشکی، مراقبت های خانگی نقش مهمی در بهبود و پیشگیری از سکته مجدد دارند:

• استراحت کامل و کاهش استرس: جلوگیری از فشار اضافی روی قلب
• مصرف داروهای تجویز شده به موقع: اهمیت پایبندی به درمان پزشک
• پیگیری منظم پزشکی: کنترل فشار خون، کلسترول و وضعیت قلب

این اقدامات خانگی مکمل درمان پزشکی هستند و نمیتوانند جایگزین اقدامات اورژانسی شوند.

درمان سکته قلبی با داروهای گیاهی

برخی گیاهان میتوانند به بهبود جریان خون و سلامت قلب کمک کنند، اما جایگزین درمان پزشکی نیستند:

• سیر: کاهش کلسترول و بهبود جریان خون
• زنجبیل: کاهش التهاب و بهبود عملکرد قلب
• زردچوبه: تقویت رگ ها و کاهش خطر لخته شدن

مصرف این گیاهان باید با مشورت پزشک باشد و تنها به عنوان مکمل درمان اصلی استفاده شوند.

پیشگیری از سکته قلبی

پیشگیری از سکته قلبی نیازمند ترکیبی از اصلاح سبک زندگی، ورزش، رژیم غذایی سالم، مدیریت استرس و در صورت لزوم استفاده از داروهای پیشگیرانه تحت نظر پزشک است. ترک سیگار، کاهش وزن و داشتن خواب کافی میتواند فشار اضافی روی قلب را کاهش دهد و سلامت رگ ها را حفظ کند.

ورزش منظم و مصرف میوه ها، سبزیجات، ماهی و غلات کامل به بهبود گردش خون و کنترل کلسترول کمک میکنند و خطر تشکیل پلاک در عروق را کاهش میدهند. مدیریت استرس از طریق مدیتیشن، یوگا، تنفس عمیق یا فعالیت های آرامش بخش باعث کاهش فشار خون و ضربان قلب میشود و نقش مهمی در محافظت از قلب دارد.

داروهای پیشگیری از سکته قلبی

پزشک ممکن است داروهایی مانند آسپرین یا داروهای کنترل کلسترول و فشار خون را برای کاهش ریسک سکته تجویز کند. تمامی این داروها باید حتما تحت نظر پزشک مصرف شوند و هرگونه تغییر خودسرانه در مصرف آنها میتواند خطرناک باشد. رعایت همزمان این اقدامات، احتمال بروز سکته قلبی را به طور قابل توجهی کاهش داده و سلامت قلب را حفظ میکند.

دسته دارویی	نام دارو	عملکرد و کاربرد	نکات مهم
ضدانعقاد و ضد پلاکت	آسپرین، کلوپیدوگرل (Clopidogrel)	جلوگیری از تشکیل لخته خون و انسداد رگ‌ها	مصرف تحت نظر پزشک و جلوگیری از قطع خودسرانه دارو
بتا بلاکر	متوپرولول، آتنولول	کاهش ضربان قلب و فشار روی قلب، کاهش نیاز اکسیژن عضله قلب	مصرف منظم و کنترل فشار خون و ضربان قلب
نیتروگلیسیرین	قرص یا اسپری زیرزبانی	باز کردن عروق و کاهش فشار قفسه سینه	استفاده در حمله قلبی یا درد قفسه سینه، مطابق دستور پزشک
داروهای کاهش کلسترول	استاتین‌ها (آتورواستاتین، سیمواستاتین)	کاهش LDL، افزایش HDL و جلوگیری از تشکیل پلاک در رگ‌ها	کنترل منظم کلسترول خون و رعایت رژیم غذایی سالم
داروهای کنترل فشار خون	آنالوگ‌های ACE، ARB	کاهش فشار خون و محافظت از قلب	مصرف منظم، پایش فشار خون و مراجعه منظم به پزشک

زندگی بعد از سکته قلبی

زندگی بعد از سکته قلبی یک مرحله حساس و مهم است که نیازمند مراقبت های دقیق، تغییر در سبک زندگی و ادامه درمان پزشکی میباشد. سکته قلبی به این معنا نیست که فرد دیگر نمیتواند زندگی فعال یا سالمی داشته باشد، بلکه با رعایت توصیه های پزشک و اصلاح عادت های ناسالم، میتوان خطر مشکلات قلبی بعدی را به میزان زیادی کاهش داد. این تغییرات شامل ترک سیگار، داشتن تغذیه مناسب، انجام فعالیت بدنی منظم و کنترل استرس است. همچنین مصرف داروهایی که پزشک تجویز کرده به طور منظم و بدون قطع خودسرانه، نقش مهمی در حفظ سلامت قلب دارد.

طول عمر پس از سکته قلبی

مدت و کیفیت زندگی بعد از سکته قلبی تا حد زیادی به اقدامات درمانی و سبک زندگی فرد بستگی دارد. اگر بیمار پس از سکته، درمان مناسب را به موقع دریافت کند، داروهای تجویز شده را مرتب مصرف کند و تغییرات مثبت در سبک زندگی خود ایجاد کند، احتمال زندگی طولانی تر و با کیفیت بالاتر بسیار زیاد میشود.

عواملی مانند ترک سیگار، رعایت رژیم غذایی سالم با مصرف میوه ها، سبزیجات، ماهی و غلات کامل، و انجام ورزش منظم، باعث بهبود عملکرد قلب و کاهش خطر سکته مجدد میشود. همچنین مراجعه منظم به پزشک برای بررسی وضعیت قلب، کنترل فشار خون و کلسترول و انجام آزمایش های دوره ای، کمک میکند مشکلات احتمالی به سرعت شناسایی و درمان شوند.

بازتوانی قلبی

بازتوانی قلبی یک برنامه جامع شامل تمرینات ورزشی، مشاوره تغذیه ای، مدیریت استرس و آموزش سبک زندگی سالم است. این برنامه ها به بهبود عملکرد قلب، افزایش توانایی بدنی و کاهش خطر سکته مجدد کمک میکنند. شرکت فعال در برنامه بازتوانی قلبی میتواند کیفیت زندگی بیمار را به شکل چشمگیری ارتقا دهد.

مراقبت های بلندمدت

برای حفظ سلامت قلب پس از سکته، مراقبت های بلندمدت ضروری هستند:

• کنترل فشار خون و کلسترول: جلوگیری از آسیب رگ ها و کاهش ریسک سکته مجدد
• کنترل وزن و رعایت رژیم غذایی سالم: کاهش فشار اضافی روی قلب و حفظ گردش خون مناسب
• پیگیری پزشکی منظم: انجام آزمایش ها و چکاپ های دوره ای برای پیشگیری از عوارض و تشخیص به موقع مشکلات احتمالی

رعایت این مراقبت ها نه تنها خطر سکته مجدد را کاهش میدهد، بلکه به بیماران کمک میکند تا زندگی فعال، سالم و با کیفیت داشته باشند.

پرسش های متداول

آیا سکته قلبی همیشه با درد قفسه سینه همراه است؟

خیر. در بسیاری از موارد، به ویژه در سکته های خاموش یا خفیف، ممکن است فرد فقط دچار ضعف، خستگی یا تنگی نفس شود و درد قفسه سینه وجود نداشته باشد.

بعد از سکته قلبی آیا می‌توان زندگی عادی داشت؟

بله. با دریافت درمان مناسب، مصرف دارو طبق نظر پزشک، تغییر سبک زندگی (ترک سیگار، رژیم سالم، ورزش و کنترل استرس) و شرکت در بازتوانی قلبی، بیمار میتواند زندگی سالم و فعال داشته باشد.

موثرترین روش های پیشگیری از سکته قلبی چیست؟

کنترل فشار خون و کلسترول، داشتن تغذیه سالم، ورزش منظم، ترک سیگار، مدیریت استرس و مراجعه منظم به پزشک بهترین راه های پیشگیری هستند.

نتیجه گیری

سکته قلبی یک بحران ناگهانی اما قابل پیشگیری است. بسیاری از افرادی که امروز با عوارض شدید آن دست و پنجه نرم میکنند، اگر علائم اولیه را جدی میگرفتند و سبک زندگی سالمتری داشتند، شاید هیچ وقت دچار این مشکل نمیشدند. آنچه این بیماری را خطرناکتر می‌کند، بی توجهی به نشانه های خفیف و سکوت مرگبار قلب است.

کلید مقابله با سکته قلبی در سه واژه خلاصه میشود: شناخت، پیشگیری و اقدام سریع. شناخت علائم هشدار، پیشگیری از طریق کنترل فشار خون و کلسترول، ترک عادات ناسالم و اقدام سریع در زمان بروز نشانه ها، میتواند تفاوت میان زندگی و مرگ باشد.

در نهایت، اگرچه سکته قلبی یک تهدید جدی است، اما با مراقبت صحیح، مراجعه به مرکز تخصصی  ویستان قلب و عروق و پایبندی به درمان، میتوان نه‌تنها از آن پیشگیری کرد، بلکه پس از وقوع هم زندگی سالم و باکیفیتی را ادامه داد.